CT Calcium Score คืออะไร? เช็กความเสี่ยงโรคหัวใจ

นพ. ทินกฤต วีรประพันธ์

CT Calcium Score คืออะไร?
เช็กความเสี่ยงโรคหัวใจ

โรคหลอดเลือดหัวใจเป็นโรคที่บางคนอาจไม่มีอาการชัดเจนในช่วงแรก กว่าจะเริ่มรู้สึกเจ็บหน้าอกหรือเหนื่อยผิดปกติ ก็อาจมีการสะสมของคราบไขมันและแคลเซียมในหลอดเลือดหัวใจมาระยะหนึ่งแล้ว

ปัจจุบันมีการตรวจที่เรียกว่า CT Calcium Score ซึ่งช่วยประเมินปริมาณแคลเซียมที่สะสมอยู่ในผนังหลอดเลือดหัวใจ การตรวจนี้บอกความเสี่ยงโรคหัวใจได้อย่างไร และคนที่ยังไม่มีอาการจำเป็นต้องตรวจหรือไม่?

CT Calcium Score คืออะไร?

CT Calcium Score หรือการตรวจหาปริมาณแคลเซียมในหลอดเลือดหัวใจ เป็นการตรวจด้วยเครื่องเอกซเรย์คอมพิวเตอร์ หรือ CT Scan คือการค้นหาและวัดปริมาณ แคลเซียมที่สะสมอยู่ในคราบไขมันบริเวณหลอดเลือดหัวใจ

การพบแคลเซียมไม่ได้หมายถึงแคลเซียมจากอาหารหรือการดื่มนมมากเกินไป แต่เป็นส่วนหนึ่งของกระบวนการที่เกิดขึ้นในผนังหลอดเลือดจากภาวะหลอดเลือดแข็ง โดยทั่วไป ยิ่งพบปริมาณแคลเซียมมาก ก็ยิ่งบ่งชี้ว่ามีคราบสะสมในหลอดเลือดหัวใจมากขึ้น

ตรวจหาปริมาณแคลเซียมในผนังหลอดเลือดหัวใจด้วย CT Scan

การตรวจ Calcium Score แล้วรู้อะไร?

ผลตรวจจะถูกคำนวณออกมาเป็นคะแนน ซึ่งช่วยให้แพทย์นำไปประเมินร่วมกับปัจจัยเสี่ยงอื่น ๆ ของผู้รับการตรวจ โดยทั่วไปสามารถมองภาพรวมได้ว่า

คะแนน 0

ไม่พบแคลเซียมในหลอดเลือดหัวใจ

ไม่พบแคลเซียมในหลอดเลือดหัวใจจากการตรวจครั้งนั้น ความเสี่ยงจากคราบหินปูนในหลอดเลือดจึงค่อนข้างต่ำ แต่ไม่ได้หมายความว่าจะไม่มีโรคหลอดเลือดหัวใจได้เลย

คะแนนเริ่มสูงขึ้น

เริ่มพบการสะสมของแคลเซียม

หมายถึงเริ่มพบการสะสมของแคลเซียมในหลอดเลือดหัวใจ และยิ่งคะแนนสูง ปริมาณคราบสะสมโดยรวมก็ยิ่งมากขึ้น อย่างไรก็ตาม ตัวเลขไม่ได้ใช้แปลผลแบบเดียวกันสำหรับทุกคน แพทย์ต้องพิจารณาร่วมกับอายุ เพศ โรคประจำตัว ระดับไขมัน ความดันโลหิต การสูบบุหรี่ และประวัติครอบครัว ดังนั้นจึงไม่ควรนำคะแนนไปเปรียบเทียบกับคนอื่นโดยตรง

Calcium Score ต่างจากการตรวจหลอดเลือดหัวใจแบบอื่นอย่างไร?

จุดเด่นของ CT Calcium Score คือการตรวจหา ร่องรอยของคราบแคลเซียมในผนังหลอดเลือดหัวใจ เพื่อช่วยประเมินความเสี่ยง แต่ไม่ได้เป็นการตรวจเพื่อดูการตีบของหลอดเลือดอย่างละเอียดทุกตำแหน่ง และไม่สามารถบอกได้ว่าหลอดเลือดตีบกี่เปอร์เซ็นต์ในแบบเดียวกับการตรวจหลอดเลือดหัวใจบางชนิด

ดังนั้นถ้ามีอาการ เช่น เจ็บหน้าอก เหนื่อยผิดปกติ หรือสงสัยภาวะหลอดเลือดหัวใจตีบ แพทย์อาจเลือกการตรวจแบบอื่นที่เหมาะสมกว่า

“ประเมินความเสี่ยง”

จุดเด่นหลักของ CT Calcium Score เพื่อดูแนวโน้มการสะสมของคราบแคลเซียมในผนังหลอดเลือดหัวใจ

“วินิจฉัยสาเหตุของอาการเฉียบพลัน”

หากมีอาการเจ็บหน้าอก เหนื่อยผิดปกติ หรือสงสัยหลอดเลือดหัวใจตีบ แพทย์อาจเลือกการตรวจวิธีอื่นที่เหมาะสมกว่า

ไม่มีอาการ ทำไมถึงอาจต้องตรวจ?

เพราะกระบวนการสะสมของคราบไขมันในหลอดเลือดสามารถเกิดขึ้นได้โดยที่เราไม่รู้ตัว บางคนรู้สึกแข็งแรง ออกกำลังกายได้ตามปกติ และไม่เคยเจ็บหน้าอก แต่มีปัจจัยเสี่ยงหลายอย่าง เช่น

ความดันโลหิตสูง

ไขมันในเลือดสูง

เบาหวาน

สูบบุหรี่

น้ำหนักเกินหรืออ้วน

มีประวัติโรคหลอดเลือดหัวใจในครอบครัว

ในคนบางกลุ่ม การตรวจ CT Calcium Score อาจช่วยให้แพทย์เห็นภาพความเสี่ยงชัดขึ้น และใช้ข้อมูลประกอบการวางแผนป้องกันโรคหัวใจในระยะยาว

ใครบ้างที่อาจเหมาะกับ CT Calcium Score?

การตรวจไม่ได้เหมาะกับทุกคน และไม่จำเป็นต้องตรวจเป็น Routine สำหรับทุกช่วงอายุ แพทย์อาจพิจารณาในผู้ที่ ยังไม่มีอาการชัดเจน แต่มีปัจจัยเสี่ยงต่อโรคหลอดเลือดหัวใจ หรือในผู้ที่ประเมินความเสี่ยงจากข้อมูลทั่วไปแล้ว ยังไม่ชัดเจนว่าควรดูแลเข้มข้นมากน้อยเพียงใด

ตัวอย่างเช่น ผู้ที่มีไขมันในเลือดสูง มีประวัติครอบครัวเป็นโรคหลอดเลือดหัวใจก่อนวัย หรือมีปัจจัยเสี่ยงหลายอย่างร่วมกัน การตัดสินใจว่าควรตรวจหรือไม่ จึงควรพิจารณาเป็นรายบุคคล

ถ้า Calcium Score เป็น 0 แปลว่าปลอดภัยจากโรคหัวใจหรือไม่?

คะแนน 0 หมายถึง ไม่พบแคลเซียมที่ตรวจจับได้ในหลอดเลือดหัวใจในขณะนั้น ซึ่งโดยทั่วไปถือเป็นข้อมูลที่ดีในการประเมินความเสี่ยง

แต่ยังมีคราบไขมันบางชนิดที่อาจยังไม่มีแคลเซียมสะสม และการตรวจนี้ก็ไม่ได้ใช้ค้นหาความผิดปกติของหัวใจทุกประเภท ดังนั้นผลคะแนน 0 ไม่ได้หมายความว่าสามารถละเลยการควบคุมความดัน ไขมัน น้ำตาล การสูบบุหรี่ หรือพฤติกรรมสุขภาพอื่น ๆ ได้

ถ้าคะแนนสูง ต้องทำอย่างไรต่อ?

สิ่งแรกคือ ไม่ควรตกใจจากตัวเลขเพียงอย่างเดียว แพทย์จะนำผลไปพิจารณาร่วมกับความเสี่ยงอื่น ๆ และอาจให้คำแนะนำเกี่ยวกับ

การควบคุมระดับไขมันในเลือด

ความดันโลหิต

ระดับน้ำตาล

การออกกำลังกาย

การควบคุมน้ำหนัก

การเลิกสูบบุหรี่

การใช้ยาตามข้อบ่งชี้

ในบางรายอาจมีการพิจารณาตรวจเพิ่มเติม หากประวัติ อาการ หรือผลประเมินอื่นบ่งชี้ว่าจำเป็น เป้าหมายสำคัญจึงไม่ใช่แค่รู้ว่า “คะแนนเท่าไร” แต่คือการนำข้อมูลไปใช้ลดความเสี่ยงในอนาคต

CT Calcium Score ใช้แทน ECG, Echo หรือ EST ได้ไหม?

ไม่ได้ เพราะแต่ละการตรวจตอบคำถามคนละเรื่อง

ECG

จะดูระบบไฟฟ้าและจังหวะการเต้นของหัวใจ

Echo

จะดูโครงสร้าง ลิ้นหัวใจ และการบีบตัวของหัวใจ

EST

ประเมินการตอบสนองของหัวใจขณะออกแรงในผู้ที่เหมาะสม

CT Calcium Score

ประเมินปริมาณแคลเซียมที่สะสมในหลอดเลือดหัวใจ เพื่อช่วยประเมินความเสี่ยงของโรคหลอดเลือดหัวใจ

อย่ารอให้เจ็บหน้าอก แล้วค่อยเริ่มดูแลหัวใจ

การป้องกันโรคหัวใจไม่ได้เริ่มต้นตอนที่มีอาการเท่านั้น การรู้ระดับความดัน น้ำตาล ไขมันในเลือด รวมถึงการประเมินปัจจัยเสี่ยงตั้งแต่ยังไม่มีอาการ เป็นส่วนสำคัญของการดูแลสุขภาพหัวใจในระยะยาว

สำหรับผู้ที่มีความเสี่ยงบางกลุ่ม CT Calcium Score อาจเป็นอีกหนึ่งข้อมูลที่ช่วยให้แพทย์ประเมินความเสี่ยงได้ชัดเจนขึ้น และวางแผนการดูแลได้เหมาะสมกับแต่ละคน