PrEP คืออะไร ใครควรใช้? ยาป้องกัน HIV ก่อนสัมผัสเชื้อ
พญ. ณิชาภา นันทขว้าง
Pride Month กับเรื่องที่เราไม่ควรเลี่ยงอีกแล้ว
ทุกๆเดือนมิถุนายน สีรุ้งปรากฏทั่วทุกที่เพื่อเฉลิมฉลองความหลากหลาย แต่นอกจากการเฉลิมฉลองเทศกาล Pride Month ยังเป็นช่วงเวลาที่ดีมากในการพูดถึงเรื่องสุขภาพที่หลายคนยังไม่รู้หรือยังไม่กล้าถาม หนึ่งในนั้นคือเรื่องของ PrEP ยาป้องกัน HIV ที่วงการแพทย์ยืนยันแล้วว่าได้ประสิทธิภาพดี แต่คนไทยหลายคนยังไม่รู้ว่ามันคืออะไร หาได้จากที่ไหน หรือตัวเองต้องใช้ไหม
PrEP ย่อมาจาก Pre-Exposure Prophylaxis แปลตรง ๆ ว่า "การป้องกันก่อนสัมผัสเชื้อ" ถ้าจะให้เข้าใจง่าย ลองนึกถึงยาคุมกำเนิด ยาคุมไม่ได้ทำให้การมีเพศสัมพันธ์หายไป แต่ช่วยป้องกันไม่ให้ตั้งครรภ์ PrEP ก็ทำแบบเดียวกัน แต่แทนที่จะป้องกันการตั้งครรภ์ มันป้องกันการติด HIV แทน วิธีที่ที่ PrEP ทำงานคือยาจะสะสมอยู่ในเซลล์ของร่างกาย เมื่อเชื้อ HIV เข้ามา ยาจะบล็อกไม่ให้เชื้อแบ่งตัวหรือแพร่กระจายต่อได้ วิธีที่ที่ PrEP ทำงานคือยาจะไปอยู่ในเซลล์ของร่างกาย เมื่อเชื้อ HIV เข้ามา ยาจะบล็อกไม่ให้เชื้อแบ่งตัวหรือแพร่กระจายต่อได้
หากไม่แน่ใจว่าตัวเองอยู่ในกลุ่มเสี่ยงไหม แนะนำให้ปรึกษาแพทย์
ถ้าตอบ "ไม่" หรือ "ไม่แน่ใจ" กับข้อใดข้อหนึ่ง ก็ควรปรึกษาแพทย์เรื่อง PrEP ได้ สำหรับคนที่มีเพศสัมพันธ์ไม่บ่อย ยังมีตัวเลือกแบบ 2-1-1 (on Demand) ซึ่งไม่ต้องกินยาทุกวัน แต่กินเฉพาะช่วงที่จะมีเพศสัมพันธ์เท่านั้น ทำให้สะดวกกว่าและประหยัดค่ายาด้วย แต่วิธีนี้ใช้ได้กับบางกลุ่มเท่านั้น แพทย์จะเป็นผู้ประเมินว่าเหมาะกับเราหรือไม่
ขั้นตอนทั้งหมดนี้ใช้เวลาไม่นาน และแพทย์จะดูแลตลอด
PrEP คืออะไร พูดให้เข้าใจง่าย ๆ
PrEP ในไทยมีสองแบบหลัก
แบบกินทุกวัน รับประทานยาทุกวันในเวลาเดิม เหมาะกับคนที่มีเพศสัมพันธ์บ่อยหรือสม่ำเสมอ
แบบ 2-1-1 (หรือ on Demand) กิน 2 เม็ดก่อนมีเพศสัมพันธ์ 2-24 ชั่วโมง ตามด้วย 1 เม็ดหลังจากมีเพศสัมพันธ์ 24 และ 48 ชั่วโมง เหมาะกับคนที่มีเพศสัมพันธ์ไม่บ่อย แต่ต้องให้แพทย์เป็นคนประเมินก่อนว่าแบบไหนเหมาะกับเรา
PrEP ป้องกันได้จริงไหม? ดีแค่ไหน?
จากการศึกษาทางการแพทย์ PrEP มีประสิทธิภาพป้องกัน HIV ได้ถึง 92–99% เมื่อรับประทานอย่างสม่ำเสมอ แต่มีสิ่งหนึ่งที่ต้องรู้ไว้ก่อน PrEP ป้องกันได้เฉพาะ HIV เท่านั้น ไม่ได้ครอบคลุมโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์อื่น เช่น ซิฟิลิส หนองใน หรือ HPV ดังนั้นการใช้ถุงยางอนามัยร่วมด้วยก็ยังสำคัญอยู่นะครับ
ใครบ้างที่ควรใช้ PrEP?
แพทย์จะแนะนำให้พิจารณาสำหรับคนที่มีความเสี่ยงต่อ HIV สูง ซึ่งได้แก่
ผู้ชายที่มีเพศสัมพันธ์กับผู้ชาย (MSM) โดยเฉพาะผู้ที่ไม่ได้ใช้ถุงยางอนามัยทุกครั้ง
บุคคลข้ามเพศที่มีเพศสัมพันธ์และมีความเสี่ยง
ผู้ที่มีคู่นอนหลายคน และไม่ทราบสถานะ HIV ของคู่นอน
ผู้ที่มีคู่รักติดเชื้อ HIV แต่ยังไม่ได้รับการรักษาจนกดไวรัสได้
ผู้ที่เคยเป็นโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ในช่วง 6 เดือนที่ผ่านมา
ผู้ที่ใช้สารเสพติดชนิดฉีด
ถ้ามีเพศสัมพันธ์ไม่บ่อย ต้องกิน PrEP ไหม?
คำตอบคือ ขึ้นอยู่กับความเสี่ยง ไม่ใช่ความถี่ หลายคนคิดว่าถ้ามีเพศสัมพันธ์ไม่บ่อยก็ไม่ต้องใช้ PrEP แต่จริง ๆ แล้ว ความเสี่ยงเกิดขึ้นได้แม้แต่ครั้งเดียว โดยเฉพาะถ้าไม่ได้ใช้ถุงยางอนามัย หรือไม่ทราบสถานะ HIV ของคู่นอน สิ่งที่ต้องถามตัวเองมีดังนี้
เราทราบสถานะ HIV ของคู่นอนไหม?
ใช้ถุงยางอนามัยทุกครั้งไหม?
คู่นอนมีคู่นอนคนอื่นด้วยไหม?
เริ่มใช้ PrEP ต้องทำอะไรบ้าง?
ไม่ได้ซับซ้อนอย่างที่คิด แค่ทำตามขั้นตอนนี้
1
ตรวจ HIV ก่อน — ต้องมีผลลบก่อนถึงจะเริ่มยาได้
2
ตรวจไต — ยาบางชนิดอาจมีผลต่อไต แพทย์จะตรวจให้เลย
3
ตรวจ STI อื่น ๆ — เพื่อประเมินสุขภาพทางเพศโดยรวม
4
แพทย์สั่งยาและอธิบายวิธีกิน
5
ติดตามผลทุก 3 เดือน — ตรวจ HIV และไตเป็นประจำ
หา PrEP ได้ที่ไหนในไทย?
โรงพยาบาลรัฐ และโรงพยาบาลเอกชน — หลายแห่งมีคลินิกโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ที่ให้บริการ PrEP
คลินิกเอกชนและ NGO — องค์กรอย่าง SWING, Sisters, Rainbow Sky Association of Thailand (RSAT) ให้บริการปรึกษาและส่งต่อ
PrEP คือยาป้องกัน HIV ที่ได้ประสิทธิภาพดีจริง หาได้ไม่ยาก และไม่ใช่เรื่องน่าอาย เป็นเครื่องมือทางการแพทย์ที่ช่วยให้เราดูแลตัวเองได้ดีขึ้น ไม่ต่างจากการใส่หมวกกันน็อคก่อนขี่มอเตอร์ไซค์ ในเดือน Pride Month นี้ ของขวัญที่ดีที่สุดที่ให้กับตัวเองได้คือการรู้จักตัวเอง รู้จักความเสี่ยง และรู้จักทางเลือกที่มีอยู่
FAQ
Q: PrEP ป้องกัน HIV ได้กี่เปอร์เซ็นต์? A: ถ้ากินสม่ำเสมอทุกวัน ป้องกันได้ถึง 92–99%
Q: ต้องกิน PrEP นานแค่ไหนถึงจะออกฤทธิ์? A: สำหรับเพศสัมพันธ์ทางทวารหนัก รอประมาณ 7 วัน สำหรับทางช่องคลอดรอประมาณ 21 วัน กรณีเร่งด่วน สามารถปรึกษาแพทย์กินยาแบบ on Demand ได้
Q: PrEP มีผลข้างเคียงไหม? A: บางคนอาจมีอาการคลื่นไส้หรือปวดหัวเล็กน้อยในช่วงแรก แต่มักหายเองใน 2–4 สัปดาห์ ทั้งนี้สามารถปรึกษาแพทย์ในวันที่ตรวจติดตามอาการได้
Q: ถ้ามีเพศสัมพันธ์ไม่บ่อย ต้องกิน PrEP ไหม? A: ถ้ามีความเสี่ยงควรกิน เพราะไม่ได้ขึ้นกับความถี่ แต่วัดจากปัจจัยอื่น เช่น ใช้ถุงยางอนามัยไหม หรือทราบสถานะ HIV ของคู่นอนไหม ถ้าไม่แน่ใจ ให้ปรึกษาแพทย์ดีที่สุด และยังมีแบบ on Demand 2-1-1 ที่ไม่ต้องกินทุกวันสำหรับคนที่มีเพศสัมพันธ์ไม่บ่อยด้วย
Q: PrEP ป้องกัน STI อื่น ๆ ได้ไหม? A: ไม่ได้ป้องกันทุกโรค STI เพราะ PrEP ป้องกันได้เฉพาะ HIV ควรใช้ถุงยางอนามัยร่วมด้วยเสมอ
บทความนี้จัดทำขึ้นเพื่อให้ข้อมูลทางการแพทย์ทั่วไป ไม่ใช่คำแนะนำเฉพาะบุคคล กรุณาปรึกษาแพทย์ก่อนเริ่มใช้ยาทุกชนิด
× ![PrEP Artwork Full]()
ศูนย์การรักษาที่เกี่ยวข้อง
แผนกตรวจสุขภาพ
สถานที่
ชั้น 3 โรงพยาบพริ้นซ์ ลำพูน
เวลาทำการ
08:00 - 16:00 น.
เบอร์ติดต่อ
053-582-888
แผนกอายุรกรรมทั่วไป
สถานที่
ชั้น 1 โรงพยาบาลพริ้นซ์ ลำพูน
เวลาทำการ
08:00 - 20:00 น.
เบอร์ติดต่อ
053-582-888
แพทย์ประจำศูนย์
นพ. ศุภชัย นาทองไชย
สูติศาสตร์-นรีเวชวิทยา
พญ. พรรณารัตน์ ขุนทอง
สาขา สูติศาสตร์และนรีเวชวิทยา
นพ. วิวัฒน์ ยิ้มโกศล
สาขา ศัลยศาสตร์หลอดเลือด