กระดูกพรุน vs ข้อเสื่อม อาการต่างกันยังไง สับสนกันบ่อยจัง
นพ. นิรุต วิษณุมหิมาชัย
กระดูกพรุน vs ข้อเสื่อม
อาการต่างกันยังไง สับสนกันบ่อยจัง
"กระดูกพรุน" กับ "ข้อเสื่อม" เป็นสองคำที่หลายคนมักใช้ปนกัน หรือเข้าใจว่าเป็นโรคเดียวกันเพราะทั้งคู่เกี่ยวกับกระดูกและมักเจอในผู้สูงอายุเหมือนกัน แต่จริง ๆ แล้วทั้งสองโรคนี้แตกต่างกันโดยสิ้นเชิง ทั้งตำแหน่งที่เกิด สาเหตุ อาการ และวิธีดูแลรักษา การเข้าใจผิดว่าเป็นโรคเดียวกันอาจทำให้ดูแลตัวเองผิดทาง จนอาการแย่ลงโดยไม่รู้ตัว
กระดูกพรุนคืออะไร
กระดูกพรุน (Osteoporosis) คือภาวะที่มวลกระดูกลดลงและโครงสร้างภายในกระดูกเสื่อมสภาพ ทำให้กระดูกบางลง เปราะ และแตกหักง่ายขึ้น แม้จะโดนแรงกระแทกเพียงเล็กน้อย เช่น สะดุดล้มธรรมดา ก็อาจทำให้กระดูกหักได้ โดยเฉพาะกระดูกสะโพก กระดูกสันหลัง และข้อมือ
จุดที่ทำให้กระดูกพรุนน่ากลัวคือ ในระยะแรกมักไม่มีอาการเจ็บปวดใด ๆ เลย หลายคนไม่รู้ตัวว่ากระดูกบางลงแล้ว จนกระทั่งกระดูกหักขึ้นมาถึงจะรู้ตัว จึงมักถูกเรียกว่าเป็น "ภัยเงียบ"
ข้อเสื่อมคืออะไร
ข้อเสื่อม (Osteoarthritis) คือภาวะที่กระดูกอ่อนบริเวณผิวข้อสึกหรอและเสื่อมสภาพลงตามการใช้งาน ทำให้กระดูกสองชิ้นที่ประกบกันในข้อเสียดสีกันมากขึ้น เกิดการอักเสบ ปวด บวม และข้อฝืดตามมา มักเกิดกับข้อที่ต้องรับน้ำหนักมาก เช่น ข้อเข่า ข้อสะโพก และข้อกระดูกสันหลัง
ต่างจากกระดูกพรุนตรงที่ข้อเสื่อมมักมีอาการชัดเจนตั้งแต่ระยะแรก ทำให้ผู้ป่วยสังเกตความผิดปกติได้เร็วกว่า
จุดต่างสำคัญ: ตำแหน่งที่เกิดโรค และ อาการ
เช็กให้ชัด อาการต่างกันยังไง?
🦴 กระดูกพรุน
เกิดกับ "เนื้อกระดูก" ทั้งโครงสร้าง ทำให้กระดูกทั้งท่อนบางและเปราะ
- ส่วนใหญ่ไม่มีอาการในระยะแรก
- อาจสังเกตได้จากส่วนสูงลดลง หลังค่อม โก่งงอ
- ปวดหลังเรื้อรังจากกระดูกสันหลังยุบตัว
- กระดูกหักง่ายจากแรงกระแทกเพียงเล็กน้อย เช่น หกล้มเบา ๆ
🦵 ข้อเสื่อม
เกิดกับ "ผิวข้อต่อ" เฉพาะจุดที่กระดูกสองชิ้นมาประกบกัน ไม่ได้เกี่ยวกับความหนาแน่นของเนื้อกระดูกทั้งท่อน
- ปวดข้อ โดยเฉพาะเวลาเคลื่อนไหวหรือลงน้ำหนัก
- ข้อฝืด แข็งตึง โดยเฉพาะช่วงเช้าหลังตื่นนอนหรือหลังนั่งนาน ๆ
- มีเสียงกรอบแกรบเวลาขยับข้อ
- ข้อบวม อักเสบเป็นครั้งคราว
- เดินขึ้นลงบันไดหรือลุกนั่งลำบากขึ้นเรื่อย ๆ
พูดง่าย ๆ คือกระดูกพรุนเป็นเรื่องของ "ความแข็งแรงของกระดูก" ส่วนข้อเสื่อมเป็นเรื่องของ "การสึกหรอของข้อต่อ" คนที่เป็นข้อเสื่อมจึงไม่จำเป็นต้องมีภาวะกระดูกพรุนร่วมด้วยเสมอไป และในทางกลับกัน คนที่กระดูกพรุนก็ไม่ได้แปลว่าข้อจะเสื่อมไปด้วย
สาเหตุและปัจจัยเสี่ยงที่แตกต่างกัน
สาเหตุของกระดูกพรุน
มักสัมพันธ์กับอายุที่มากขึ้น การลดลงของฮอร์โมนเอสโตรเจนในผู้หญิงวัยหมดประจำเดือน การขาดแคลเซียมและวิตามินดีสะสมมานาน พันธุกรรม รวมถึงพฤติกรรมสูบบุหรี่ ดื่มแอลกอฮอล์ และขาดการออกกำลังกายแบบลงน้ำหนัก
สาเหตุของข้อเสื่อม
มักสัมพันธ์กับการใช้งานข้อต่อมาอย่างยาวนาน น้ำหนักตัวที่มากเกินไปซึ่งเพิ่มแรงกดที่ข้อเข่าและข้อสะโพก การบาดเจ็บที่ข้อในอดีต การใช้ข้อซ้ำ ๆ จากอาชีพหรือกีฬาบางประเภท รวมถึงอายุที่มากขึ้นเช่นกัน
⚠️ เป็นทั้งสองโรคพร้อมกันได้ไหม?
ได้ครับ โดยเฉพาะในผู้สูงอายุที่มีปัจจัยเสี่ยงร่วมกันทั้งสองด้าน เช่น ผู้หญิงวัยหมดประจำเดือนที่มีน้ำหนักตัวเกิน อาจมีทั้งภาวะกระดูกพรุนจากฮอร์โมนที่ลดลง และข้อเสื่อมจากน้ำหนักตัวที่กดทับข้อเข่ามานาน ทำให้ต้องดูแลทั้งสองเรื่องควบคู่กันไป ไม่สามารถดูแลอย่างใดอย่างหนึ่งแล้วครอบคลุมอีกโรคได้
ดูแลตัวเองยังไงให้เหมาะกับแต่ละโรค
สำหรับกระดูกพรุน
- รับประทานอาหารที่มีแคลเซียมและวิตามินดีให้เพียงพอ
- ออกกำลังกายแบบลงน้ำหนัก เช่น เดินเร็ว ขึ้นบันได เพื่อกระตุ้นการสร้างมวลกระดูก
- หลีกเลี่ยงการสูบบุหรี่
- ระมัดระวังการหกล้ม โดยเฉพาะในผู้สูงอายุ
สำหรับข้อเสื่อม
- ควบคุมน้ำหนักตัวให้อยู่ในเกณฑ์เหมาะสม ลดแรงกดที่ข้อ
- ออกกำลังกายแบบแรงกระแทกต่ำ เช่น ปั่นจักรยาน ว่ายน้ำ เพื่อเสริมกล้ามเนื้อรอบข้อโดยไม่ทำร้ายข้อเพิ่ม
- หลีกเลี่ยงท่าทางที่งอเข่าหรือนั่งยอง ๆ ซ้ำ ๆ เป็นเวลานาน
- หากปวดข้อบ่อยควรปรึกษาแพทย์เพื่อประเมินความรุนแรง
ทั้งสองโรคนี้แม้จะดูแลต่างกัน แต่มีจุดร่วมสำคัญคือการตรวจสุขภาพและตรวจความหนาแน่นของกระดูกเป็นระยะ โดยเฉพาะในผู้ที่มีอายุ 50 ปีขึ้นไป หรือมีปัจจัยเสี่ยง จะช่วยให้ตรวจพบความผิดปกติได้ตั้งแต่เนิ่น ๆ ก่อนที่จะมีอาการรุนแรงหรือกระดูกหัก
ศูนย์การรักษาที่เกี่ยวข้อง
แพทย์ประจำศูนย์
นพ. อธิวัฒน์ น้อยประสิทธิ์
อายุรศาสตร์โรคระบบทางเดินอาหาร
เวชศาสตร์ครอบครัว
ศูนย์อายุรกรรมโรคระบบทางเดินอาหาร
แพ็กเกจ/โปรโมชั่นที่เกี่ยวข้อง
